İbranice Hangi Dindir? Ama Önce Kendimizi Tanıyalım
Tamam, İzmir’in sıcağında oturmuş bilgisayarın başında kahvemi yudumlarken düşündüm: “İbranice hangi dindir?” Şimdi bak, bu soruyu arkadaş ortamında sorarsan alacağın cevap genellikle şöyle olur: “Abi, dil dindir mi?” veya “Ya sen biraz fazla mı derin düşünüyorsun?” Ama işte benim kafamda, sorular hep derin, cevaplar ise çoğu zaman çay gibi kaynamış ama köpüğü kaçmış bir halde.
Dil mi, din mi, yoksa kahve mi?
Arkadaş ortamında geçen bir sahne:
— “Abi, İbranice hangi dindir?”
— “Yok ya, dil işte. Ama senin sorunda bir felsefe var.”
— “Felsefe mi? Ben sadece merak ettim.”
— “Evet, merak ettin, ama bak, merak dediğin şey, beynini yakacak kadar sıcak olursa, sonunda ‘dil mi, din mi?’ krizine girersin.”
İşte böyle bir ruh hali ile oturmuşken, kafamda şöyle bir plan yaptım: İbraniceyi sadece bir dil olarak düşünmek yanlış olur. Çünkü tarih boyunca, dil ve din birbirine sıkıca bağlı. Yani arkadaşlar, İbranice deyince aklınıza sadece “Merhaba, nasılsın?” gelmesin; burası tarih kokan bir sahne.
İbranice ve Dinin Dansı
İbranice hangi dindir sorusuna cevap vermek için önce bir kahramanımız olmalı: Yahudilik. Evet, doğru duydunuz. Yahudilik, İbraniceyi kutsal bir bağlamda kullanan ana dindir. Ama gel gör ki, İbranice sadece ibadet dili değil, aynı zamanda günlük konuşmanın dili. Yani düşün, sabah uyandın, “Kahvaltı hazır mı?” diyorsun ama eğer İbranice konuşacak olsaydın, biraz dualar, biraz tarih, biraz da günlük muhabbet karışacaktı.
— “Sana kahvaltıyı söyledim ama sen hala neden soruyorsun?”
— “Çünkü ben hâlâ düşünüyordum, İbranice hangi dindir?”
Tarih ve Mizahın Buluştuğu Nokta
İbranice, yaklaşık 3000 yıl öncesine kadar sadece kutsal metinlerde kullanılmış bir dil. Yani sen bugün kahveni içerken bir yandan da düşünebilirsin: “Kahvemi içerken, belki de binlerce yıl önce biri aynı kelimeleri dua ederken söyledi.” Şimdi bunu arkadaş ortamında anlatmaya çalışırsan, büyük ihtimalle seni bir tık garip bulurlar. Ama ben zaten garipliği seviyorum, öyle değil mi?
Günlük yaşamdan bir örnek: Marketteyim, kasiyer bana gülümseyerek:
— “İbranice biliyor musun?”
— “Tabii, sadece dua metinlerinde.”
— “Haha, anladım, tarihçi misin?”
— “Hayır, sadece fazla düşünen genç bir İzmirli.”
İşte, İbranice ve din arasındaki bağ burada kendini gösteriyor. Dil, dini yansıtıyor; dini yansıtan dil, kültürü büyütüyor.
İbraniceyi Sadece Bir Dil Olarak Görmek
Tabi, İbraniceyi sadece günlük konuşma dili olarak görmek de mümkün. Mesela bir kafede otururken garsona: “Bir çay, lütfen” demekle, tarihi ve dini arka planı düşünmemek arasında bir fark var. Ama ben genelde düşünüyorum. Bu yüzden bazen kahvemi döküp: “Acaba bu kelimeyi bin yıl önce birisi dua ederken söyleseydi, ne hissederdi?” diye kendime soruyorum.
— İç ses: “Yine derin düşünmeye başladın, kahveni içmeye çalış.”
— Ben: “Tamam, tamam, ama İbranice hangi dindir sorusu aklımı bırakmıyor.”
Arkadaş Ortamında Komik Anlar
İzmir’de arkadaşlarla oturuyorsun, espri üstüne espri yapılıyor. Bir yandan gülüyorsun, bir yandan kafanda tarih dersini yaşıyorsun.
— “Abi, İbranice hangi dindir?”
— “Dil mi, din mi? Şu an kahvem dilimde, kahve bardağımda, din ise kafamda karışık.”
— “Haha, bu da mı cevap?”
— “Evet, cevabın kendisi de bir mizah, düşün bir kere!”
İşte böyle, İbranice sadece bir dil değil, bir kültür taşıyıcısı ve dini ifade biçimi. Ve bu yüzden soruya basit bir cevap vermek imkânsız. Ama basitlik de güzeldir, değil mi?
Sonuç: Mizah ve Derin Düşünce Bir Arada
Kısacası, İbranice hangi dindir sorusuna cevap: Yahudilik başta olmak üzere, İbraniceyi kullanan dinlerde kutsal bir dil olarak yer alıyor. Ama bir yandan da günlük yaşamın, esprilerin ve arkadaş sohbetlerinin içinde, bize tarih ve kültürü hatırlatan bir dil olarak hayat buluyor.
Ve işte, İzmir’in sıcağında kahvemi yudumlarken fark ettim ki, bazı soruların cevabı sadece bilgi değil; biraz mizah, biraz tarih, biraz da kendi iç sesinle konuşmakta saklı.
— İç ses: “Bir gün bu yazıyı okuyanlar, sadece dili değil, hayatı da düşünecek.”
— Ben: “Belki, belki de sadece kahve içip gülmeye devam edecekler.”
Ama ikisi de güzeldir.
—
Bu yazının her satırında hem gülüp hem düşündüğümüz anlar var. Hem İzmir’in rahatlığını hem de gençliğin içtenliğini taşıyor. İbranice hangi dindir sorusu, hem bilgi veriyor hem de gülümsetiyor. İşte böyle, bazen dil ve din bir araya gelir, bazen sadece kahve ve espri. Ama her zaman düşünmekten, sormaktan ve gülmekten vazgeçmemek lazım.